Zoeken naar waarheid en weg

Historische gezien is volgens Julian Baggini (2018) de westerse filosofie meer gericht op het zoeken naar de waarheid en de oosterse filosofie meer naar de weg. Kort gezegd is het zoeken naar waarheid gericht op het vergaren en onderzoeken van kennis over de werkelijkheid en het zoeken naar de weg gericht op het onderzoeken van onze manier van leven en hoe dit als kunst vorm kan krijgen.

Door beide perspectieven kunnen we ons laten inspireren wanneer we oplossingen zoeken voor complexe maatschappelijke vraagstukken. Sterker nog, het helpt wanneer deze perspectieven hand in hand gaan. Een inhoudelijke intellectuele zoektocht rondom complexe vraagstukken, is niet constructief wanneer je niet scherp hebt welke emotionele belangen je hecht aan de argumenten, perspectieven en feiten die je inbrengt en welke mogelijke gevolgen de inhoudelijke oplossing heeft voor het leven van elke dag. We lopen dan gemakkelijk het risico dat het gesprek een ‘overtuigingsspelletje’ wordt vanuit een houding van ‘intellectueel spierballen meten’, in plaats van een open gesprek op zoek naar waarachtigheid binnen de complexiteit van het dagelijks leven waarin relaties, belangen, behoeften, grenzen, kansen en onmogelijkheden vorm krijgen. Er is dan onvoldoende aandacht voor de diversiteit aan perspectieven op zowel het probleem als de oplossing omdat het inhoudelijk gesprek niet constructief gevoerd kan worden.

Het zoeken naar waarheid en passende oplossingen is constructiever wanneer je niet alleen aandacht hebt voor de inhoud, maar ook voor hoe die inhoud vorm krijgt in het contact tussen de betrokkenen. Dit gaat over hoe het gesprek gevoerd wordt.

Ik vind het daarom interessant om na te denken over de vraag welke invloed het relationele proces heeft op de manier waarop de inhoudelijke oplossing vorm krijgt. Wat ik zie is namelijk dat het relationele proces de inhoudelijke oplossingsrichting beïnvloedt.

Inhoud, proces en relatie kunnen daarom niet los worden gezien van elkaar. Wanneer al deze aspecten aandacht wordt gegeven, wanneer ze allemaal van kwaliteit zijn, heeft dit een positief effect op 1) de oplossing voor het probleem en 2) onze persoonlijke behoefte aan vervullende relaties en gelijkwaardig contact. Dat is waar zin- en betekenisgeving ontstaat en hoe we als samenleving verder komen. 

Door tegenover elkaar te blijven staan met enkel inhoudelijke argumenten, komen we gezamenlijk net nergens.